GODT NYTT ÅR TIL FAMILIE OG VENNER

Me hadde lengta vel og lengje til å møte Talleiv, Kristiane og ikkje minst vesle Lyzander. I julepynta hus fekk me nokre fine dagar saman, koste oss med julesmakar og var i skogen og skaut juletre saman med Kristiane sin familie. Takk for herlege dagar og så ser me fram til påske...

Turen gjekk vidare til Etiopia, til Tore sitt heimland. Det var godt å kome fram og me kjente at me trong ferie, varme dagar og jule feiring med storfamilien. Marte, Tore, Sara Loti og Jørund hadde allerede kjent på varmen ei veke

Det blei eit interessant døgn i Addis før me reiste sørover. Me budde i barndomsheimen til Tore, saman med fetter Gelgelo med familie. Litt sightseeing i storbyen, fyrste møte med kaffi kulturen, deileg Etiopisk lunsj og shopping var inholdet i det fyrste døgnet.

Ikkje vanskeleg å finne interiør til heimen i denne overdådige butikken. Kule møblar, smykker, redskapar, ikoner, krukker, tepper, kunst, bilete og instrument

Syster til Tore, Nora med familie, bur i Hawasa, ca 5-6timar syd for Addis. Der skulle me feire jul og me fekk ein spennande tur den dagen med reiste. Det hadde vore politisk uro ei tid før me kom og resultata såg me, brende bilar som låg velta i vegkanten

Dei fleste stadane var det gode vegar å kjøre på, men relativ stor trafikk. Ikkje berre kjøretøy, men mengder av folk, eselkjerrer, dromedarar, ungar som sprang å leika, store flokkar med kveg og geiter og mengder av marked i vegkanten

Fyrste pausen hadde me ved eit stort jordbærfelt, der me kjøpte jordbærsmoothie, nysteikt gjærbakst og god kaffi. Lunsjen hadde me på ein resort der alle fekk ein lang god pause. Sara Loti var med på alt og stortrivdes i onkel sitt selskap.

Kaffikulturen må nevnast spesielt. Det er i Etiopia kaffien har sitt opphav og det er høg kvalitet på kaffien. Det er ein sermoni før ein blir servert. Dei brenner grønne kaffibønner medan du ser på, så får du kjenne den gode lukta på nybrende bønner. Så knuser dei bønnene i mortar før dei kokar den i denne spesielle kaffikanna. Det er svært smakfull kaffi, sterk og god. Du kan velge om du vil ha salt eller sukker i den, eller mjelk. Mmmm

Neste stopp på vegen var eit vinutsalg. Dei selde rose vin, kvit vin og tre forskjellige slag raudvin. Det var eit utruleg herleg lokale, kunstnerisk og lekkert. Etiopisk vin kan anbefalast!

Det var vakker natur langs vegen. Akasjetrea gjev ein heilt spesiell stemning, eg kom litt i litt Sverre M. Fjelstad modus ( for dei som hugsar naturprogramma i NRK på 70-tallet)

Folk bur i hytter, runde med stråtak. Det var tørt mange stadar, men enkelte område var grøne og frodige. Det såg ut til at dei fleste hadde geiter, kyr og kanskje nokre høner utafor hytta.

Dei fleste bøndene har esel som trekkdyr. Me møtte på hundrevis av dei langs vegen. Dei fleste var på veg frå marked eller på veg til å hente vatn i gule plastkanner. Mange stadar såg det ut til at dei måtte gå langt for å finne ei vasskjelde.

På ettermiddagen kom me fram til ferieplassen i Hawasa. Det er NMS sin "misjonsstasjon"og det var fine hytter som me skulle bu i. Det var fleire norske familiar der på ferie, og me blei kjent med fleire som har Etiopia i sitt hjarta.

Fyrste frukosten på terassen. Nora hadde fylt kjøleskapet med juice, heimelaga pasjonsfrukt syltetøy og guava syltetøy, egg, ost, pølse og deileg yoghurt Der var og mengder av rundstykker i fryseren, så her skulle me nyte dagane.

Mango, annanas, søte appelsiner, pasjonsfrukt og gode bananer blei fast frukost.

Så kom den store dagen 24.12. Sara Loti skulle døpast og me skulle feire jul i eit framandt land. Det var høgtid då Marte spela dåpssalma på fløyte, Jørund på gitar og Bjarte Lemvik spela piano. Før det var Sara Loti jesusbarnet, Marte var Maria og Tore, Josef i dramatisering av jule evangeliet.

Sara Loti var eit engasjert og oppvakt dåpsbarn og presten gjennomførte norsk dåpsliturgi på ein fin og uhøytideleg måte.

I Hawasa er det eit stort marked og mandag var markedsdag. Der kunne me få tak i det meste...eit vanvittig utvalg i frukt og grønt, krydder, urter, klede, kurvar og alt muleg anna

Pasta, linser og bønner i alle fargar.

I desse fine fletta korgene blir "injera" oppbevart. Injera er den lefsa kvar etioper brukar å ete til alle måltid. Dei duppar den i ulike velsmakande kjøtt og grønsakgryter.

Me fekk etiopisk kaffi og ei fin kaffikanne i julepresang, så no blir det god kaffi i heimen.

I etiopisk mat går det store mengder med chili, raudløk og kvitløk.

Me handla kjippkjappar på markedet, utvalget kunne me ikkje klage på.

Store mengder med tomat høyrer og med i etiopisk matlaging. Dei smaka bedre enn heime i Norge...

Mango og bananer var sesong varer no, i tilegg til vannmelon og pasjonsfrukt. Det er nydeleg når ein kan maule frukt i alle variantar, sunt og godt

Jørund og Marte kosa seg med Injera og Dor Wot, som er nasjonalretten. Me var på ein nydeleg resort til lunsj. Ferskpressa juce, nysteikt brød og stort utvalg i rettar

I Etiopia er det eit yrande fugleliv. Alle slags fargar og størrelsar, denne karen her er lite pen, dei fleste andre var vakre.

Me gjekk tur langs innsjøen etter lunsj. Me såg flodhest ute i sjøen, der folk fiska, og det var nydeleg stemning i alleen langs vannkanten

Det var ulikt å få kjøpt her og. Damer som selde frukt, menn som selde solbriller, belter, klokker og duppedingsar.

Neste dag var me på fiskemarked. Det var ei stor oppleving. Mengder av båtar kom til land med mykje fisk. Oppkjøparar pruta på fisken, forskarar veigde og målte fangsten og førte statestikk over det som kom i land.

Storkane stod klar når fisken blei sløya og åt det som ikkje gjekk på grillen eller i fiskegryta.

Me smaka på den grilla fisken, sushien hald me oss borte frå.

Ein dag var me på sightseeing til ein naboby, der mange nordmenn har budd og jobba. Der var eit misjonssykehus, som har vore drive av NMS og me besøkte ein gild resort der me åt lunsj.

Ein utruleg byggjeskikk med eukalyptus, bambus og strå, vakkert var det!

Me gjekk på tur i området saman med ein guide og fekk sjå korleis ei bondekjering laga mat av falske bananpalmer

Ho tok ut alle trevlane i planta før ho pressa væska utav massen. Den blei lagra under palmeblader i to månader, så blei den gjæra og ho kunne lage mat av det.

Me fekk vere med heim og inn i hytta for å sjå korleis ho lagde ei type lefse av denne massen, som hadde lege i skogen over tid.

Me fekk og her god nybrend og nymalt kaffi.

Oppafor ferieplassen låg det ein høgde, der me gjekk på tur. Der observerte me ulike aktivitetar; bønnemøter, forkynning, meditering, picknick og salmesong. Det var nydeleg utsikt der oppe og me hadde ien nydeleg tur

Ungane til Nora er spreke fotbllgutar og dei viste kor spretne dei var

Jørund blei ein helt for store og små på turen

Siste dagen i året reiste me nordover att. Me skulle feire nyttårsafta på ein logde ved ein kraterinnsjø.

Nora var ein habil sjåfør og me tok av hovudvegen og reiste innover på slettene, mellom akasjetrær og små landsbyar.

Plutseleg kom me til ein høgde, der lodgen låg og like nedafor var krateret med 10 000 rosa flamingoar

Det var eit magisk øyeblikk å kome dit. Me hadde aldri sett maken, og var ikkje førebudd på synet av denne vakre staden

Me fekk kvar sine hytter, som hadde utsikt utover sjøen. " Matsalen" var og ei fin hytte på toppen av åsen med utsikt utover mot fleire innsjøar. Foreldrene til Tore (som eigentleg skulle vere med på turen) ynskte at det skulle slaktast ei geit for anledningen. Denne blei tilgjort medan me fekk oss ein kveldstur

Solnedgangen blei nydeleg den kvelden.

Det var eit syn med alle flamingoane som låg i vannkanten og me hørde ljomen av dei lang veg.

Onkel Tore hadde ein fin samtale med gutane på kantan av krateret.

Nyttårsfesten nådde sitt maksimum, då Jørund og Bendik kjempa handbak. Utruleg nok vant Jørund over far sin, noko som resultera i at Bendik må no samla sjegg og bart over ein periode.....

Fine gjengen!!! Tre flotte familiar på tur.

Ned tilvannkanten kom det mengder med kveg for å drikke vatn

Folk tok og klesvasken her og det yra av folk rundt innsjøen saman med fuglane

Takk for turen, nyttårs feiringa og denne store opplevinga me hadde saman. Det var ein magisk og fin måte å gå inn i eit nytt år på!

Eventyret tar ingen ende. No skulle me på campingtur. Fire familiar, fire store hustelt, tre landroverar, mat til 17 personar i 5 dagar. Erfarne campingfolk og godt planlagt opplegg. Endeleg kunne ungane hoppe i sjøen og boltre seg i det varme vatnet Langano sjøen er einaste bademuligheten i Etiopia og den blir bruka i alle feriar. Det var brunt algevatn, men herleg å bade i og god temperatur. Me hadde moprgon bad og kveldsbad, pluss at ungane låg i vatnet store deler av dagen.

På kvelden laga me mat på bål. Geitelår, bakte poteter, marinert kjøtt og flesk og mange godsaker.

Det var skyggefult og fint under aksjetrea.

Nydelege fuglar kom og åt smulane etter frukost.

Det blei late dagar med bading, soling, soving, lese bøker, sjakk og kort spel og verkeleg ferie.

Takk for vel organisert camping. Herleg å vere saman, kjekt å bli meir kjent med storfamilien

Så bar det tilbake til storbyn. Etiopia er eit religiøst land, noko som kjem til syne overalt. Bhajaj, trehjulingane som er transportmiddel/ taxi var ofte dekka av religiøse motiv.

Dagen etter var etiopisk jul og damene hadde vore ute å handla levande høns til middag.

Vel tilbake i Addis, fekk me ein dag sightseeing til. Me hyra to taxiar, god gammal lada her, og me krusa rundt siste formiddagen

Me besøkte staden der Tore hadde gått på skule i 10 år. NMS har ein nydeleg misjonsstasjon der det er både gjestehus og administrasjonsbygning. Her traff Tore gamle kjente og han fekk snakka litt meir amharisk...

Ein siste kaffi sermoni før me reiste heim til ein herleg avslutningsmiddag hos Gelgelo. På ny beli det slakta ei geit og me kosa oss med herleg middag i barndomsheimen til Tore.

To smilande herlege jenter som har vore på feire saman. Elema og Sara Loti, berre kos å ha med på tur, og herlege minner å leve lenge på.

Med dette vil me ynskje godt nytt år til alle!!! Me kjenner på savnet etter å møte og å vere saman venner og familie heime, men ved å halde kontakten blir det lettare når me ein gong kjem heim att.

Solveig og Bendik

HALLO SIDAN SIST

Tida går så veldig fort, og sist eg skreiv blogg var før haustferien i oktober. Me hadde ein magisk haustferie, der me berre var saman med familien og kosa oss i Hauggrend og i Oslo. Det gjorde godt å kome heim ein tur, kose med barnebarn, hauste epler, vere med på partering av elg, vere ute i det fine haustværet med nydelege fargar på trea...

Sara Loti er ei herleg jente, blid og god og det er sjølvsagt ikkje heilt godt å bu så lang vekk... Me må berre nyte dagane me har saman og så skypar me så ofte me kan. Sara Loti blir vant med mobil og pc i tidleg alder...

Eit av høgdepunkta i ferien var då Kristiane kom heim med sjølvskutt tiur!!!! Me var sååå stolte. Høg gravid og sprek, det var berre moro!!!

Umiddelbart etter gode dagar i Norge, fekk me storslagent besøk frå Fyresdal. Dette hadde me gleda oss til i lange tider, ja dette var planlagt i mange år i forkant...Siv, som fyller 50 dette året, ville feire og markere dette saman med oss i Nepal. Etter at jetlagen hadde lagt seg, bar det ut på biltur austover i landet. Me reiste til Ilam.

Eva og Olav Kjetil var i same fylgje og me hadde nokre utrulege dagar saman. Været viste seg frå si beste side og Himalaya var framme kvar dag.

Heldigvis slepp me slik transport, men det er den mest vanlege måten å ta seg fram på...

Bendik finn seg alltid ei dame å kommunisere med. Her var det ei hardtarbeidande nepali dame som hadde funne fòr til dyra.

Langs vegen er det mange av dei damene. Det er heilt utruleg kva dei ber på, må vere tungt og slitsamt. Me høyrer dei ler og pratar, så eit fellesskap har dei, men me hadde nok ikkje klara dette...

Fyrste stopp på vegen var Kimthi, kraftverket som HimalPower/ Statkraft driv. Odd Hoftun er oppkalla her og det er litt moro, han har satt sine spor i Nepal.

Me rusla rundt i nabolaget, og då treff me alltid mykje hyggelege folk. Her var det ei jente som hausta Sharon frukt.

Per Helge får alltid god kontakt med dyr, kor han er. Det kan vere geiter, oksar, høner og bikkjer.

Etter ein heil dag i bil, kom me fram til te-plantasjen til vår venn Dip Lama. Her var eit nydeleg landsskap. Han har bygd seg ei hytte i ein skråning med utsikt utover lange dalsider. Han har og starta med kaffi plantasje, jordbruk og dyrehald.

Ivrige damer hauster te. Dei leverer på ein fabrikk og får betalt pr kg. Det er eit utruleg krevande handarbeid og interessant å sjå korleis te blir plukka og produsert for eksport.

Me var og innom ein ostefabrikk. Siv er eksperten her og ho kunne gi gode råd til Dip, som og vil starte med osteproduksjon.

Landskapet her er heilt annleis enn ellers i Nepal, berre vakkert!! Det var teplantasjar over alt og dette var like ved grensa mot Darjiling/ India

Me syns det er godt å kome utav Kathmandu, nyte frisk luft, stillhet og avslapning frå ein ellers travel kvardag i hovudstaden

Me hadde kun tre dagar til denne utflukten, og me tok fly tilbake til Kathmandu. Så snudde me i døra heime og reiste vestover, til Dhading. Der har me ein kamerat som og driv med kaffi produksjon. Han har ein nydeleg resort på ein høgde, der me har god utsikt over fjella.

Der er det fuglesang og bekkesus, og me får vere med å brenne våre eigne kaffibønner til kaffikoppen. Kaffi som er dyrka på 1500 moh er smakfull og kvaliteten er på topp.

Her opplever me både solnedgang og soloppgang over heile Himalaya rekka. Godt å vere saman med venner og dele slike fantastiske øyeblik.

Me blir vekte tidleg for å få med oss soloppgangen. Det blir servert nytrekt kaffi og det blir mange fine motiv. Her hadde me med oss Eger ( frå Fyresdal)og Iselin, som var på bryllupsreis i Asia. Det var triveleg å ha dei på besøk nokre dagar og. TAKK FOR TUREN TIL HEILE GJENGEN

Tilbake til kvardagen i Kathmandu. Det blei 14 dagar med arbeid og jobb besøk frå Norge både for Bendik og min sin del. Me reiste på prosjekt evaluerings tur sydvest i Nepal. Det var interessant å sjå korleis Mental Helse prosjektet vårt er blitt ein integrert del på helsepostane. Folk som er mentalt sjuke er ei stigmatisert gruppe i Nepal, som det var i Norge for nokre år tilbake. Me fekk oppleve å sjå at det hjelper å gje kunskap og opplæring til helsefagarbeidarar. Effekten for folk i landsbyane var store. Sjuke fekk behandling og hjelp og dei som vart sett på som "galne" før, har fått verdige liv

.Me fekk og vitjing av familie frå Amerika i november. Ein dag var me på landsbybesøk. Kvinnene var opptekne med rishausten, og karane spela kort...

Nokre karar var og med i rismarkene, og det var nok godt med ein pause i solsteiken.

Risen blir tørka på taket av husa og så blir risen skilt frå aksa. Risen må ligge enno nokre dagar til tørk før den blir levert på mølla.

I Nepal er det utruleg mange bra skilt!!!

På denne årstida er det mykje som skal haustast inn. Løk og chili blir tørka i sola før vinteren, kvinnene har mykje å gjere...

Innimellom dei vanlege arbeidsdagane er det fint å få med seg folkelivet. Her er folk overalt og det skjer noko heile tida. Me er slik laga at me treng kvile frå dette og då er det godt å kunne trekkje seg tilbake til heimen. Rundt huset har me julestjerner som pyntar opp. Det er litt julestemning, sjølv om plenen er grøn og det er varme på dagtid. No er kveldane kjølige og me tenner i gassovnane våre. Heldigvis er det ikkje mangel på gass og straum denne vinteren, så me har det så bra me kan ha det. Denne veka er det to lys i adventsstaken, og me tel ned til dagen me skal reise til Norge att.

17 november, blei me velsigna med eit til barnebarn. Det blir nydeleg å kome heim nokre dagar til denne flotte familien. Talleiv og Kristiane er stolte foreldre til Lyzander, og me får nokre dagar saman med dei, før me reiser til Etiopia for å feire jol og nyttår med Marte, Tore, Sara Loti og Jørund.

Med dette vil eg ynskje ei fredfull jolehøgtid og eit nytt godt år.

TUR I FELT

PROSJEKTEVALUERING

Det er blitt oktober, enno er ikkje regntida over, så rismarkene står grøne. Vanlegvis begynner dei å bli gylne på denne tida, så innhaustinga blir seinare i år. Terassane med ris står rake og vakre og heile landsbygda er bygd opp av slike.

Saman med ein av våre partnarar blei eg invitera med på felttur. Prosjektet me har, som er "Child Friendly Learning" for barn mellom 3 og 5 år, skulle evaluerast. Me reiste vestover i fleire timar, før me kom til distriktet Dhading, der vårt prosjekt er. Skulestruktur og skulesystemet er heilt annleis enn heime, og eg har mykje å lære, og muleg lære bort noko. Disiplin er ein stor del av strukturen, på godt og vondt.

Saman med ein ekstern evaluator gjekk me gjennom rutinar, såg på samspel med barna, hadde møter med distriktskontor, utdanningskontor, helsearbeidarar og andre samarbeidspartar. Systemet her er heriarkisk, Dvs at det er mange som sit på fine kontor og bestemmer over kvarandre. Mykje maktmisbruk blir ein og vitne til på ei slik evalueringsrunde. Denne landsbyen er fattig, det kunne me sjå pga at ungane hadde skitne uniformer og det var dårleg stelt med nistemat. Likevel var det ein stor iver og glød for vårt prosjekt. Me får håpe at det kan få ringverknader og spreie seg til andre deler av lokal samfunnet. Ungane skal i fyrste omgang lære gjennom leik og ha fysisk, psykisk og sosial trening. Tradisjonelt i Nepali skulen er det lesing og skriving som blir prioritert.

For å kome til denne landsbyen måtte me pløye oss fram. Pga regntida er vegane øydelagde. Me hadde ein helt som handtera dette på ein super måte, sjølv om eg fekk vondt i magen eit par gonger...me satte oss fast fleire gonger, då var det ut å spa, grave, fylle med tre og lauv, stein og jordmasse. Sjåføren jobba hardt og lenge for å få oss fram. Me kjørde tre timar på slik veg

Me satte oss skikkeleg fast i kveldinga, då tok eg sekken på ryggen å begynte å gå. Heldigvis slo to andre fylgje og me gjekk i halvanna time før me kom fram i bekmørke til gjestehuset. Bilen kom etterkvart, det hadde vore eit slit å få den på hjul.

Det er mange som går langs vegane og me fekk hjelp av sterke dyktige karar.

Ein må vengje seg til litt av kvart på slike turar. Småkryp( som er store) harde senger( eg låg på huntonittplate med laken på) annleis mat enn det ein er vant med ( spesielt frukosten med ris og grønsaker) og så må ein tåle og føle seg heilt utenfor, sidan alle snakkar nepali heile tida...

Eit vanleg syn ein møter, gamle damer som ber tungt...

Oppvasken blir gjort i vegkanten, rennande vatn og litt såpe. Bestemor hjelper til på gjestehuset

Ein frukost me hadde på vegen, var nysteikte sel roti, det er store smultringar. Me kunne og få tørka sild, egg og ris. Nepali te er alltid godt, så det berga måltidet.

Det er fredeleg og godt på bygda. Ingen støy som i byn, og ingen forurensing, men i dette distriktet blei dei hardt råka av jordskjelvet, så nokre av husa bar preg av dette.

Me måtte vidare. På vegen møtte me store lastebilar som var full lasta av kvinner og barn, nudlar og øl, ris og geiter. Dei satte seg fast, men kom seg vidare. Dette er kvardagen deira og dei er vant med det.

Så møter ein på gjetarar, unge jenter som ber tunge bører og geit og kyr.

I prosjektet har det vore opplæring på mødre, som er facilitatorar på skulen for 3-5 åringane. Dei går gjennom eit 18 dagars program, der dei lærer om "child friendly Learning", litt helsefag og hygiene. Det var fornøyeleg å høyre kor ivrige dei var, når dei fortalde om jobben sin. Dei blir fulgt opp jamleg av ein resurs person, som reiser rundt til skulane.

Så besøkte me ein lærar som budde i shelter. Huset blei totalskada i jordskjelvet, men han var nøgd med det han no hadde satt opp. Han budde saman med kona, ungane var i utlandet for studie eller arbeid.

Dette var gjengen eg reiste med. Sjåføren i raud skjorte, evaluatoren i kvit skjorte og to unge hjelparar.

Nepal er eit vakkert land, men kontrastane er store og avstandane til dit folk bur er store.

Kjenner at det har vore ein månad med mykje arbeid, så no blir det godt å kome heim til Hauggrend, møte nærmaste familie og hente litt krefter til nye månader i Kathmandu. God haustferie til dei som skal ha det...